Contact Info
डॉ. दीपक कुमार पाण्डेय
Email
deepak.pandey@cup.edu.in
deepakpandeypcb29@gmail.com
0164-2864-389
9AM to 5:30PM Calling Timing
भाषा, साहित्य एवं संस्कृति विद्यापीठ, पंजाब केंद्रीय विश्वविद्यालय, गाँव एवं डाकघर-घुद्दा,बठिंडा,पंजाब- 151401
डॉ. दीपक कुमार पाण्डेय
Qualification
- डी.फिल. / पीएच.डी. (2018)
शोध का शीर्षक: “आधुनिक हिंदी के दलित और गैर-दलित कवियों की दलित संबंधी कविताओं का तुलनात्मक अध्ययन”
इलाहाबाद विश्वविद्यालय, इलाहाबाद - एम.ए. (हिंदी) – स्वर्ण पदक (2012)
इलाहाबाद विश्वविद्यालय, इलाहाबाद - यू.जी.सी. (नेट) – जे.आर.एफ. (2012)
- एस.आर.एफ. (2015)
- ऑनलाइन वैज्ञानिक एवं शैक्षणिक नेटवर्क मंच (ResearchGate Net)

- गूगल स्कॉलर (Google Scholar)

Experience
- सहायक आचार्य, 20जनवरी, 2020 से अब तक हिंदी विभाग ,पंजाब केंद्रीय विश्वविद्यालय, बठिंडा में अध्यापन कार्य।
- सितम्बर 2018 से 16 जनवरी, 2020 तक इलाहाबाद विश्वविद्यालय के संघटक सी.एम.पी. महाविद्यालय में अध्यापन कार्य।
- 2013 से 2016 तक इलाहाबाद विश्वविद्यालय के हिंदी विभाग की स्नातक स्तर की कक्षाओं में अध्यापन कार्य।
Research Area
- समकालीन विमर्श
- आधुनिक हिंदी कविता
- कथा साहित्य
Research Interests
- समकालीन विमर्श
- आधुनिक हिंदी कविता
- कथा एवं कथेतर गद्य साहित्य
Research Grants/Projects
- Research Seed Money for the Project titled "दलित आत्मकथाओं में अभिव्यक्त यथार्थ का स्वरूप" sanctioned from the Central University of Punjab, Bathinda with amount Rs. 150000/-.
Professional Affiliation
- सदस्य: अध्ययन बोर्ड, हिंदी विभाग
- सदस्य: विश्वविद्यालय पुस्तकालय परामर्श समिति( )
- सदस्य: विश्वविद्यालय समाचार-पत्र समिति (5 जुलाई,2023 से अब तक )
- सदस्य: विश्वविद्यालय एंटी रैगिंग समिति (13 जून, 2024 से अब तक)
- संरक्षक (वार्डन): करतार सिंह सराभा छात्रावास (13 जून, 2024 से अब तक)
- सदस्य: आज़ादी का अमृत महोत्सव के उपलक्ष्य में अखिल भारतीय स्तर पर आयोजित निबंध लेखन एवं लघु वृत्तचित्र प्रतियोगिता। (18/05/2021)
- सदस्य: विश्वविद्यालय विद्यार्थी परामर्श प्रकोष्ठ
- सदस्य: विश्वविद्यालय की वार्षिक रिपोर्ट एवं वार्षिक वित्तीय रिपोर्ट 2024-25 तैयार करने हेतु गठित समिति।
- सदस्य: विश्वविद्यालय की वार्षिक रिपोर्ट एवं वार्षिक वित्तीय रिपोर्ट 2023-24 तैयार करने हेतु गठित समिति।
- सदस्य: विश्वविद्यालय की कॉपरेटिव मेस की वित्तीय लेखा-जोखा हेतु गठित समिति। (28 मार्च 2025 से अब तक)
- सदस्य: स्वच्छता पखवाड़ा के अंतर्गत स्वभाव स्वच्छता-संस्कार स्वच्छता कार्यक्रम के सुचारु संचालन हेतु गठित समिति। (20 सितंबर 2023 से अब तक)
- सम्पादन सदस्य:

- भारतीय उच्च अध्ययन संस्थान, शिमला की प्रतिष्ठित पत्रिका ‘हिमांजलि’ के संपादन मंडल में सदस्य।
- इलाहाबाद विश्वविद्यालय के संघटक चौधरी महादेव प्रसाद महाविद्यालय की ऑनलाइन पत्रिका ‘रिसर्च कम्युनिकेशन’ के सह-संपादक।
- पंजाब केंद्रीय विश्वविद्यालय के आंबेडकर पीठ द्वारा प्रकाशित 'अंतरराष्ट्रीय द्विभाषी आंबेडकर पथ' पत्रिका के सम्पादन सलाहकार समिति में सदस्य।
- पंजाब केंद्रीय विश्वविद्यालय द्वारा प्रकाशित 'सुदीक्षा समाचार-पत्र' के संपादन मंडल में सदस्य।
- पूर्व संयोजक: पाठ्यक्रम विकास समिति, हिंदी विभाग
- पूर्व संयोजक: पुरातन छात्र संबंधी मामले, हिंदी विभाग
- पूर्व सदस्य: विश्वविद्यालय विद्यार्थी नियुक्ति प्रकोष्ठ
- पूर्व प्रभारी: विश्वविद्यालय भाषा प्रयोगशाला
- नोडल टीचर:शैक्षणिक संस्थानों में जेंडर चैंपियनशिप के दिशानिर्देशों के कार्यान्वयन हेतु गठित समिति (21/10/2021)
- सदस्य::गृह मंत्रालय, भारत सरकार के अंतर्गत आधिकारिक भाषा (राजभाषा) विभाग द्वारा भारती बहुभाषी अनुवाद सारथी सॉफ्टवेयर समिति के सदस्य (30 अक्टू. 2025)
Professional Recognition/Awards/Scholarships
- इलाहाबाद विश्वविद्यालय, इलाहाबाद द्वारा आयोजित परास्नातक प्रवेश परीक्षा (2010) में प्राचीन इतिहास एवं हिंदी दोनों विषयों में सर्वोच्च अंक प्राप्त कर वरीयता क्रम में प्रथम स्थान प्राप्त किया।
- इलाहाबाद विश्वविद्यालय, इलाहाबाद द्वारा शैक्षणिक वर्ष 2012 में परास्नातक (हिंदी) परीक्षा में प्रथम स्थान प्राप्त करने हेतु “मेरिट प्रमाण-पत्र” एवं ‘स्वर्ण पदक’ से सम्मानित।
- बैंक ऑफ़ बड़ौदा की “मेधावी विद्यार्थी सम्मान योजना” के अंतर्गत परास्नातक हिंदी में प्रथम स्थान प्राप्त करने पर “प्रशस्ति पत्र” द्वारा सम्मानित।
- एन.सी.सी. ‘सी’ प्रमाण-पत्र एवं विभिन्न खेलकूद में प्रमाण-पत्र ।
- भारत सरकार के विदेश मंत्रालय द्वारा आयोजित 10 वें विश्व हिंदी सम्मेलन (भोपाल) में “हिंदी में विज्ञान लेखन: समस्या एवं समाधान” विषय पर पत्रवाचन हेतु आमंत्रित।
- अध्येतावृत्ति : भारतीय उच्च अध्ययन संस्थान, शिमला द्वारा यू.जी.सी. की सह-अध्येतावृत्ति प्राप्त (2025–2027)।
- सर्वश्रेष्ठ पुरुष एथलीट पुरस्कार :
- वर्ष 2024–25 में पंजाब केंद्रीय विश्वविद्यालय द्वारा आयोजित “अन्तः विश्वविद्यालयीय क्रीड़ा प्रतियोगिता” में ‘सर्वश्रेष्ठ पुरुष एथलीट पुरस्कार’ से सम्मानित।
- वर्ष 2022–23 में पंजाब केंद्रीय विश्वविद्यालय द्वारा आयोजित वार्षिक खेल प्रतियोगिता में ‘सर्वश्रेष्ठ पुरुष एथलीट पुरस्कार’ से सम्मानित।
Publications
पुस्तक लेखन
- पाण्डेय,दीपक कुमार (2016).तुलसी की काव्यकला(रामचरितमानस: विशेष संदर्भ) . साहित्य भंडार प्रकाशन,इलाहाबाद.
- पाण्डेय,दीपक कुमार (2017). दलित-विमर्श और हिंदी साहित्य. लोकभारती प्रकाशन, प्रयागराज (संपा.)
- पाण्डेय,दीपक कुमार (2021).दलित यथार्थ और हिंदी कविता.लोकभारती प्रकाशन, प्रयागराज
शोध पत्र
- साहित्य विश्लेषण की समाजशस्त्रीय दृष्टि, वीणा, श्रीमध्यभारत हिन्दी साहित्य समिति, इंदौर, अक्टूबर 2025, ISSN:2230-9209, वर्ष:98, अंक-10, पृष्ठ संख्या : 44-50
- सम्पादकाचार्य पंडित देवीदत्त शुक्ल,विश्व हिंदी पत्रिका 2024,विश्व हिंदी सचिवालय, मॉरीशस, जनवरी-दिसंबर 2024, ISSN:1694-2477, वर्ष:16, अंक-16,पृष्ठ संख्या:143-147.
- बीसवीं सदी के अंतिम दशक की हिंदी कविता में किसान, भाषा, केंद्रीय हिंदी निदेशालय,शिक्षा मंत्रालय,भारत सरकार, सितंबर-अक्टूबर 2024,ISSN:0523-1418, वर्ष :63, अंक-315, पृष्ठ संख्या:97-102
- ‘अंधेरे में’ कविता में अभिव्यक्त अस्मिता की खोज, भावक, केन्द्रीय हिंदी संस्थान,आगरा, शिक्षा मंत्रालय, भारत सरकार, अप्रैल-जून 2024, ISSN:2582-2624, अंक:3, खंड-6, पृष्ठ संख्या:107-116.
- दलित आत्मकथाओं में अभिव्यक्त यथार्थ का स्वरूप, गवेषणा,केन्द्रीय हिंदी संस्थान,आगरा शिक्षा मंत्रालय, भारत सरकार, जनवरी-मार्च, 2024,ISSN:0435-1460, अंक-135, पृष्ठ संख्या:173-179.
- रामधारी सिंह ‘दिनकर’ के काव्य में राष्ट्रीय चेतना, हिन्दुस्तानी त्रैमासिक,हिन्दुस्तानी एकेडेमी,उ.प्र. प्रयागराज, अप्रैल-जून, 2024, ISSN0378-391X, भाग-85, अंक-85, पृष्ठ संख्या:189-192.
- राम की शक्ति पूजा, हिन्दुस्तानी त्रैमासिक, हिन्दुस्तानी एकेडेमी,उ. प्र.प्रयागराज, अक्टूबर-दिसंबर, 2023, ISSN: 0378-391X, भाग-85, अंक-84, पृष्ठ संख्या:112-117.
- पंडित विद्यानिवास मिश्र के निबंधों में परंपरा और आधुनिकता का समन्वय, सम्मलेन-पत्रिका, हिन्दी साहित्य सम्मेलन, प्रयाग, अक्टूबर-दिसंबर,2022, ISSN:2278-1773, भाग-107, अंक-4, पृष्ठ संख्या:57-64.
- किसान कविता:एक प्रारंभिक पड़ताल, आधुनिक साहित्य, विश्व हिन्दी साहित्य परिषद, दिल्ली, अक्टूबर-दिसंबर, 2022, ISSN:2277-7083, वर्ष -11, अंक-44, पृष्ठ संख्या:13-20.
- भारत की प्रमुख हिंदी सेवी संस्थाएं, विश्व हिंदी पत्रिका 2022, विश्व हिंदी सचिवालय, मॉरीशस, जनवरी-दिसंबर 2022, ISSN:1694-2477, वर्ष:14, अंक-14,पृष्ठ संख्या:114-118.
- शिवमूर्ति की कहानियों में अभिव्यक्त स्त्री चेतना के स्वर, सम्मेलन पत्रिका, हिन्दी साहित्य सम्मेलन, प्रयाग, जनवरी-जून 2021, ISSN:2278-1773, भाग-106, अंक 1-2, पृष्ठ संख्या:13-17.
- आदिवासी जन-जीवन का ‘पार’ कहाँ, गगनांचल, भारतीय सांस्कृतिक संबंध परिषद, नई दिल्ली,मार्च-अप्रैल 2021, ISSN:0971-1430, वर्ष :44, अंक 2, पृष्ठ संख्या:26-29.
- स्त्री मुक्ति के विविध परिप्रेक्ष्य और चाँद, हिन्दी अनुशीलन, भारतीय हिन्दी परिषद्, प्रयागराज, जुलाई-दिसम्बर-2021, ISSN:2249-930X, वर्ष:63, अंक 3-4, पृष्ठ संख्या:259-265.
- हिंदी सिनेमा में आदिवासी जीवन, मधुमती, राजस्थान साहित्य अकादमी, उदयपुर, सितंबर 2021, ISSN:2321-5579, वर्ष:61, अंक-9, पृष्ठ संख्या:53-57.
- रामचरितमानस में राम का मानवीय सरोकार, भाषा, केंद्रीय हिंदी निदेशालय, शिक्षा मंत्रालय,भारत सरकार, नवंबर-दिसंबर 2021, ISSN:0523-1418, वर्ष:60, अंक-299, पृष्ठ संख्या:81-86.
- हिंदी निबंध के सूर्य:रामधारी सिंह 'दिनकर’, गवेषणा, केन्द्रीय हिन्दी संस्थान, आगरा, जनवरी-मार्च 2017, ISSN:0435-1460, अंक109, पृष्ठ संख्या:226-235.
- भारतेंदु एवं द्विवेदी युगीन कविता का दलित पक्ष, दलित साहित्य (वार्षिकी), जनवरी -दिसंबर 2017, ISSN2278-201X, अंक-17, पृष्ठ संख्या:117-130.
संपादित पुस्तक में लेख
- पाण्डेय,दीपक कुमार (2021). हिंदी सिनेमा में दलित स्वर. दलित विमर्श और हिंदी साहित्य,लोकभारती प्रकाशन, प्रयागराज.(संपादित). पृष्ठ संख्या:189-196.
Research Guidance
पीएच.डी. शोधार्थी 03
| क्रम संख्या | शोधार्थी का नाम | शोध का विषय | जमा करने की तिथि |
|---|---|---|---|
| 1. | ऋतु शर्मा |
स्त्री मुक्ति संघर्ष के आरंभिक चरण और चाँद पत्रिका (स्त्री केन्द्रित पत्रिकाओं के विशेष सन्दर्भ में) |
28-05-2025 |
| 2. | अमृत कुमार तिवारी |
स्वातंत्र्योत्तर हिंदी कविता में किसान (सन् 1947 से सन् 2000 तक) |
Ongoing |
| 3. | सचिन शुक्ला | पंडित विद्यानिवास मिश्र के निबंध साहित्य का समाजशास्त्रीय अध्ययन | Ongoing |
परास्नातक (एम.ए.) लघु-शोध प्रबंध
| क्रम संख्या | विद्यार्थी का नाम | विषय | जमा कराने की तिथि |
|---|---|---|---|
| 1. | गुरप्रीत कौर | “एक ब्रेक के बाद” उपन्यास का आलोचनात्मक विश्लेषण | 23/07/2021 |
| 2. | अभिषेक झा | कहानी संग्रह मानसरोवर - भाग-1 : एक अनुशीलन | 29/07/2021 |
| 3. | मुकेश कुमार | दिनकर कृत रश्मिरथी (खण्ड काव्य) एक अनुशीलन | 28/07/2021 |
| 4. | सीमा | प्रेमचंद कृत वरदान उपन्यास एक अनुशीलन | 01/08/2021 |
| 5. | पूनम कुमारी | हिंदी आत्मकथा साहित्य और रमणिका गुप्ता की आत्मकथा 'आपहुदरी' के विशेष सन्दर्भ में | 20/07/2022 |
| 6. | कुमारी शालिनी | चाँद के फाँसी अंक में राष्ट्रीय चेतना | 29/07/2022 |
| 7. | दीपक कुमार | पोस्ट बॉक्स नंबर-203 नालासोपारा उपन्यास : एक विश्लेष्णात्मक अध्ययन | 08/08/2022 |
| 8. | कृष्णा एस. नायर | यमदीप उपन्यास : एक विश्लेष्णात्मक अध्ययन | 28/07/2022 |
| 9. | निशा शर्मा | दादू पन्थ के शिखर संत एक आलोचनात्मक अनुशीलन | 14/07/2023 |
| 10. | मृदुल एम. के | कुलभूषण का नाम दर्ज कीजिए उपन्यास में वर्णित विस्थापन के विविध आयाम | 14/07/2023 |
| 11. | विद्यासागर शुक्ला | अलका सरावगी कृत गांधी और सरला देवी चौधरानी : बारह अध्याय एक अनुशीलन | 29/07/2024 |
| 12. | विकास पलसानिया | संबंधों की वैतरणी की संवेदना एवं शिल्प का विश्लेषण | 29/07/2024 |
| 13. | किशोरी लाल | अमर देसवा उपन्यास में आलोचनात्मक यथार्थवाद का विश्लेषणात्मक अध्ययन | 29/07/2024 |
| 14. | हरिकामद हर शुक्ला | गिरीश्वर मिश्र कृत साहित्य के परिसर में का विश्लेषणात्मक अध्ययन | 29/07/2024 |
| 15. | ममता | शाम की झिलमिल में अभिव्यक्त वृद्ध विमर्श का विश्लेषणात्मक अध्ययन | 24/07/2024 |
| 16. | श्रीकांत शर्मा | “अभ्युत्थानम्” उपन्यास का विश्लेषणात्मक अध्ययन | 21/07/2025 |
| 17. | शोभा सरोज | ‘परछाईं का सच’: एक विश्लेषणात्मक अध्ययन | 21/07/2025 |
| 18. | जसनप्रीत | ||
| 19. | सुरेन्द्र यादव | ||
| 20. |
Conference/ Workshops/Seminars Attended
►अंतरराष्ट्रीय संगोष्ठी (पत्रवाचन)
- का. हि. वि. वि., वाराणसी एवं साहित्य अकादमी द्वारा दिनांक 30-31 जनवरी, 2014 को ‘लोक साहित्य और संस्कृति : सामर्थ्य और चुनौतियां’ विषय पर आयोजित दो दिवसीय अंतरराष्ट्रीय संगोष्ठी में ‘लोकगीतों के प्रकार’ विषय पर पत्रवाचन।
- उच्च शिक्षा विभाग, उ0प्र0और लखनऊ वि0वि0, लखनऊ द्वारा दिनांक 22-23 फरवरी, 2014 को ‘वैश्विक चेतना और हिंदी साहित्य’ विषय पर आयोजित दो दिवसीय अंतरराष्ट्रीय संगोष्ठी में ‘आदिवासी हिंदी उपन्यासों मे आदिवासी विस्थापन की समस्या’ विषय पर पत्रवाचन।
- भारत सरकार के विदेश मंत्रालय द्वारा दिनांक 10--12 सितंबर, 2015 को आयोजित 10 वें विश्व हिंदी सम्मलेन (भोपाल) में “हिंदी में विज्ञान लेखन: समस्या एवं समाधान” विषय पर पत्रवाचन हेतु आमंत्रित ।
- का. हि. वि. वि., वाराणासी एवं केंद्रीय हिंदी संस्थान,आगरा द्वारा दिनांक 10-12 जनवरी, 2016 को ‘वैश्विक परिदृश्य और प्रवासी हिंदी साहित्य’ विषय पर आयोजित दो दिवसीय अंतरराष्ट्रीय संगोष्ठी में ‘प्रवासी कविता यात्रा’ विषय पर पत्रवाचन।
- हिंदी विभाग,लखनऊ विश्वविद्यालय, लखनऊ द्वारा दिनांक 19 मार्च, 2016 को ‘समसामयिक सामाजिक संदर्भ और हिंदी साहित्य’ विषय पर आयोजित एक दिवसीय अंतरराष्ट्रीय संगोष्ठी में ‘समसामयिक सामाजिक संदर्भ और हिंदी दलित कविता’ विषय पर पत्रवाचन।
- म.गा.अ.हि.वि.,वर्धा एवं म.गां.का.वि.,वाराणसी द्वारा दिनांक 14-15 जनवरी, 2017 को 'संचार माध्यमों की भाषा और वैश्विक हिंदी’ विषय पर आयोजित दो दिवसीय अंतरराष्ट्रीय संगोष्ठी में ‘समाचार पत्रों की भाषा और वैश्विक हिंदी’ विषय पर पत्रवाचन।
- लक्ष्मी वेंकटेश देसाई माहविद्यालय,रायचूर,कर्नाटक के हिंदी विभाग द्वारा दिनांक 18 मार्च,2017 को 'अधुनातन हिंदी कथा साहित्य' विषय पर आयोजित एक दिवसीय अंतरराष्ट्रीय संगोष्ठी में 'ओमप्रकाश बाल्मीकि की कहानियों में दलित चेतना' विषय पर आलेख वाचन।
- हिमाचल प्रदेश केंद्रीय विश्वविद्यालय, धर्मशाला, के हिंदी विभाग द्वारा दिनांक 29-30 जुलाई, 2020 को 'पूर्वोत्तर का हिंदी साहित्य: स्थिति और संभावनाएं’ विषय पर आयोजित दो दिवसीय अंतरराष्ट्रीय संगोष्ठी में बतौर विषय विशेषज्ञ शमिल हुए।
- भारतीय हिंदी परिषद प्रयागराज द्वारा दिनांक 15 अगस्त, 2021 को ‘गोस्वामी तुलसीदास और उनके साहित्य का वैशिष्ट्य’ विषय पर आयोजित एक दिवसीय अंतरराष्ट्रीय संगोष्ठी में ‘मानवीय संबंधों का आदर्श एवं रामचरितमानस’ विषय पर पत्रवाचन ।
- नांदी सेवा न्यास, वाराणसी, द्वारा 25-26 जून, 2022 को 'सर्जना शिखर राजेंद्र प्रसाद पांडेय स्मृति समारोह' पर आयोजित दो दिवसीय अंतरराष्ट्रीय संगोष्ठी में 'डॉ. पांडेय की रचनाधर्मिता' विषय पर पत्रवाचन।
- संत गहिरा गुरु विश्वविद्यालय,सरगुजा,अंबिकापुर एवं ए आई एम टी यू. एस. ए. द्वारा 29-30 अप्रैल, 2023 को 'एडवांसमेंट इन साइंस, मैनेजमेंट, टेक्नोलॉजी एंड सोशल साइंस' विषय पर आयोजित दो दिवसीय अंतरराष्ट्रीय समेलन में 'रोल ऑफ कंप्यूटर इन द डेवलपमेंट ऑफ हिंदी लैंग्वेज' विषय पर पत्रवाचन।
- नांदी सेवा न्यास, वाराणसी, द्वारा 25-26 जून, 2023 को 'सर्जना शिखर राजेंद्र प्रसाद पांडेय स्मृति समारोह' पर आयोजित दो दिवसीय अंतरराष्ट्रीय संगोष्ठी में 'हिंदी के उपन्यासों में ग्राम्यकथा' विषय पर पत्रवाचन।
- पंजाब केन्द्रीय विश्वविद्यालय एवं भारतीय सामाजिक विज्ञान अनुसंधान परिषद, नई दिल्ली, द्वारा 20-21 मार्च 2025 को 'प्रकृति आस्था, जलवायु परिवर्तन और मानवाधिकार चुनौतियाँ' विषय पर आयोजित दो दिवसीय अंतरराष्ट्रीय संगोष्ठी में 'साहित्य और मानवाधिकार का अंतःसंबंध' विषय पर पत्रवाचन।
►राष्ट्रीय संगोष्ठी( पत्रवाचन)
- भारतीय हिंदी परिषद, प्रयागराज द्वारा दिनांक 24 नवंबर,2012 को ‘रामविलास शर्मा : परम्परा और प्रगतिशीलता’ विषय पर आयोजित एक दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी में ‘प्रगतिशील चेतना और रामविलास शर्मा की मार्क्सवादी दृष्टि’ विषय पर पत्रवाचन।
- हिंदी साहित्य सम्मलेन,प्रयाग द्वारा दिनांक 28-30मार्च, 2014 को मुम्बई (महाराष्ट्र) में आयोजित 66 वें अधिवेशन में प्रतिभागिता एवं पत्रवाचन।
- सी.एम.पी. महाविद्यालय,इ.वि.वि. इलाहाबाद(यू.जी.सी. के सहयोग) द्वारा दिनांक 25-26 सितंबर,2015 को ‘प्रसाद का सांस्कृतिक व्यक्तित्व: रचनात्मक प्रदेय’ विषय पर आयोजित दो दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी में ‘कामायनी में आनंदवाद’ विषय पर पत्रवाचन।
- पांडिचेरी वि.वि.एवं आई.सी.एस.एस.आर. के संयुक्त तत्वावधान में दिनांक 5-6 अक्टूबर,2015 को ‘हिंदी सिनेमा : दलित और आदिवासी विमर्श’ विषय पर आयोजित दो दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी में ‘हिंदी सिनेमा के पर्दे पर आदिवासी जीवन का स्वरूप’ विषय पर पत्रवाचन।
- राजर्षि टण्डन महिला महाविद्यालय,इ.वि.वि.(यू.जी.सी. के सहयोग) के द्वारा दिनांक 21-22 नवंबर,2015 को ‘समसामयिक परिवेश में कबीर के विचारों की प्रांसगिकता’ विषय पर आयोजित दो दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी में ‘कबीर की सामाजिक चेतना’ विषय पर पत्रवाचन।
- विश्वविद्यालय अनुदान आयोग और गजमल तुलशीराम पाटिल महाविद्यालय,नंदुरबार हिंदी विभाग संयुक्त तत्वावधान में दिनांक 1-2 फ़रवरी,2016 को 'सन् 90 के बाद के हिंदी साहित्य में चिंतन के विविध आयाम' विषय पर आयोजित दो दिवसीय राष्ट्रीय हिंदी संगोष्ठी में 'नवें दशकोत्तर हिंदी काव्य में दलित विमर्श' विषय पर शोध आलेख प्रस्तुत किया।
- वसंत महिला महाविद्यालय, वाराणसी(यू.जी.सी. के सहयोग) के द्वारा दिनांक 18-19 फरवरी,2016 को ‘भारतीय सिनेमा का शताब्दी वर्ष’ विषय पर आयोजित दो दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी में ‘हिंदी सिनेमा में दलित स्वर’ विषय पर पत्रवाचन।
- इलाहाबाद विश्वविद्यालय, इलाहाबाद द्वारा दिनांक 11 नवम्बर,2018 को 'राष्ट्रीय शिक्षा और समकालीन समाज' विषय पर आयोजित एक दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी में 'राष्ट्रीय शिक्षा और नैतिकता' विषय पर पत्रवाचन।
- पंजाब केन्द्रीय विश्वविद्यालय एवं भारतीय इतिहास अनुसंधान परिषद, नई दिल्ली,के द्वारा 18-19 फरवरी, 2025 को 'छत्रपति शिवाजी महाराज : आधुनिक भारत के संस्थापक' विषय पर आयोजित दो दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी में 'सशक्त स्वराज्य के सशक्त शिल्पकार : छत्रपति शिवाजी महाराज' विषय पर पत्रवाचन।
- पंजाब केन्द्रीय विश्वविद्यालय एवं भारतीय सामाजिक विज्ञान अनुसंधान परिषद, नई दिल्ली, के द्वारा 05-06 मार्च, 2025 को "India's March Towards Viksit Bharat@2047 :A Strategy and Policy Perspective" विषय पर आयोजित दो दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी में 'Vikshit Bharat @2027 Pathways To A Developed India' विषय पर पत्रवाचन।
►प्रतिभागिता
►अंतरराष्ट्रीय वेबिनार : ( प्रतिभागिता)
- दूर शिक्षा निदेशालय, महात्मा गांधी अंतरराष्ट्रीय हिंदी विश्वविद्यालय, भारत विश्व हिंदी सचिवालय, मारीशस, भारतीय उच्चायोग,त्रिनिदाद एवं टोबागो न्यू मीडिया सृजन संसार ग्लोबल फाउंडेशन एवं सृजन आस्ट्रेलिया अंतरराष्ट्रीय ई-पत्रिका के संयुक्त तत्वावधान में दिनांक 17 अप्रैल, 2021 को ‘वैश्विक हिंदी की चुनौतियाँ एवं उनके भाषा वैज्ञानिक समाधान’ विषय पर आयोजित एक दिवसीय अंतरराष्ट्रीय वेबिनार में प्रतिभागिता।
- विश्व हिंदी सचिवालय, मारीशस, न्यू मीडिया सृजन संसार ग्लोबल फाउंडेशन एवं सृजन आस्ट्रेलिया अंतरराष्ट्रीय ई-पत्रिका के संयुक्त तत्वावधान में दिनांक 20 अप्रैल, 2021 को ‘नरेंद्र कोहली: स्मृतियों के आईने में’ विषय पर आयोजित एक दिवसीय अंतरराष्ट्रीय वेबिनार में प्रतिभागिता।
- हिंदी विभाग,मोहनलाल सुखाड़िया विश्वविद्यालय, उदयपुर द्वारा दिनांक 02-03 जुलाई, 2021 को ‘वैश्विक परिदृश्य में राम साहित्य’ विषय पर आयोजित दो दिवसीय अंतरराष्ट्रीय वेबिनार में प्रतिभागिता।
- विश्व हिंदी सचिवालय, मारीशस, दूर शिक्षा निदेशालय, महात्मा गांधी अंतरराष्ट्रीय हिंदी विश्वविद्यालय, भारत, न्यू मीडिया सृजन संसार ग्लोबल फाउंडेशन एवं सृजन आस्ट्रेलिया अंतरराष्ट्रीय ई-पत्रिका द्वारा दिनांक 31 जुलाई, 2021 को ‘प्रेमचंद का रचनासंसार: एक पुनर्पाठ’ विषय पर आयोजित एक दिवसीय अंतरराष्ट्रीय वेबिनार में प्रतिभागिता।
►राष्ट्रीय वेबिनार : ( प्रतिभागिता)
- हिंदी विभाग, शिवाजी कॉलेज, दिल्ली विश्वविद्यालय द्वारा 28 अप्रैल, 2020 को ‘हिंदी साहित्य: विविध विमर्श’ विषय पर आयोजित एक दिवसीय राष्ट्रीय वेबिनार में प्रतिभागिता।
- महामना मालवीय मिशन, का.हि.वि.वि.,वाराणसी द्वारा 09-11मई,2020 को ‘कोविड -19 द महामनाज इंडियन विजन इन ग्लोबल कांटेक्स्ट’ विषय पर आयोजित त्रिदिवसीय राष्ट्रीय वेबिनार में प्रतिभागिता।
- हिंदी एवं पंजाबी विभाग, पंजाब केंद्रीय विश्वविद्यालय, बठिंडा द्वारा 30 जुलाई,2020 को ‘वर्तमान परिस्थितियों में भाषा और साहित्य शिक्षण : चुनौतियाँ और समाधान’ विषय पर एक दिवसीय राष्ट्रीय वेबिनार में प्रतिभागिता।
- पंजाब केंद्रीय विश्वविद्यालय, बठिंडा तथा शिक्षा संस्कृति उत्थान न्यास, पंजाब प्रांत द्वारा दिनांक 28 सितंबर,2020 को ‘भारतीय संस्कृति और भाषाएँ’ विषय पर एक दिवसीय राष्ट्रीय वेबिनार में प्रतिभागिता ।
- रसियन अध्ययन केंद्र, जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालय द्वारा 18 फरवरी,2022 को ‘अनुवाद: अवधारणा, स्वरूप, तकनीक और समस्याएँ’ विषय पर एक दिवसीय राष्ट्रीय वेबिनार में प्रतिभागिता।
►कार्यशाला :
- इलाहाबाद विश्वविद्यालय, इलाहाबाद के संस्कृत विभाग द्वारा दिनांक 19-25 जनवरी, 2016 तक आयोजित 'पंडित गंगानाथ झा :व्यक्तित्व एवं कर्तृत्व' विषयक सप्तदिवसीय राष्ट्रीय कार्यशाला में प्रतिभागिता।
- काशी हिन्दू विश्वविद्यालय,वाराणसी के हिंदी विभाग द्वारा दिनांक 25 जनवरी- 8 फरवरी 2016 तक आयोजित 'स्त्री सन्दर्भ और भक्तियुगीन हिंदी कविता' विषयक पंद्रह दिवसीय राष्ट्रीय कार्यशाला में प्रतिभागिता।
- ड्रामा क्लब, गुरु नानक देव विश्वविद्यालय, अमृतसर द्वारा दिनांक 04 सितंबर, 2020 को ‘लर्न थिएटर थ्रू एन ऑनलाइन परफॉर्मेंस’ विषय पर आयोजित एक दिवसीय कार्यशाला में प्रतिभागिता।
- हिंदी साहित्य भारती, झाँसी, उ.प्र. द्वारा दिनांक 19 सितंबर,2020 को ‘हिंदी कविता शिल्प परीक्षण’ विषय पर आयोजित एक दिवसीय कार्यशाला में प्रतिभागिता।
- हिंदी प्रकोष्ठ, नागालैंड विश्वविद्यालय द्वारा दिनांक 07-08 जून,2021 को ‘राजभाषा हिंदी: इतिहास एवं परिचय’ विषय पर आयोजित द्विदिवसीय कार्यशाला में प्रतिभागिता।
- पंजाब केंद्रीय विश्वविद्यालय, के शिक्षा शास्त्र विभाग एवं आई क्यू ए सी द्वारा दिनांक 6-10 फरवरी, 2023 को "करिकुलम डेवलपमेंट" पर आयोजित 5 दिवसीय कार्यशाला में प्रतिभागिता की।
- अलीगढ़ मुस्लिम यूनिवर्सिटी,अलीगढ़ के यू जी सी, एच आर डी सी द्वारा दिनांक 22-23 नवंबर, 2022 को 'एन ई पी 2020' पर आयोजित दो दिवसीय कार्यशाला में प्रतिभागिता की।
- पंजाब केंद्रीय विश्वविद्यालय के आई क्यू ए सी द्वारा दिनांक 6-7 फरवरी,2025 को 'आउटकम बेस्ड एजुकेशन' पर आयोजित दो दिवसीय कार्यशाला में प्रतिभागिता की।
Conference/ Workshops/Seminars Organised
कार्यक्रम सूची
- हिंदी एवं पंजाबी विभाग के संयुक्त तत्वावधान में 30 जुलाई, 2020 को "वर्तमान परिस्थितियों में भाषा और साहित्य शिक्षण" विषय पर वेबिनार का आयोजन।
- प्रख्यात हिंदी कवि श्री तुलसीदास जी की जयंती पर 14 अगस्त, 2021 को "श्री रामचरित मानस में पर्यावरण संरक्षण" विषय पर वेबिनार का आयोजन।
- पंजाब केंद्रीय विश्वविद्यालय के हिंदी विभाग द्वारा 21-22 अप्रैल, 2025 को "पंजाब का हिंदी साहित्य : दशा और दिशा" विषयक दो दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी का आयोजन।
Invited Talks/ Resource Person
आमंत्रित वक्ता :
•श्याम कुमारी स्नातकोत्तर,महाविद्यालय, प्रयागराज के द्वारा 12 अगस्त,2021 को 'विश्व में हिंदी अर्थशास्त्र की दृष्टिकोण से' विषय पर आयोजित एक दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी में 'विश्व में हिंदी अर्थशास्त्र की दृष्टिकोण से' विषय पर बतौर वक्ता आमंत्रित।
•शर्मिला जायसवाल,पी. जी. कॉलेज,बरौत,प्रयागराज के द्वारा दिनांक 3 दिसंबर, 2021 को 'तुलसीदास के साहित्य में जीवनमूल्य एवं इसकी अद्यतन प्रासंगिकता' विषय पर आयोजित एक दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी में 'तुलसीदास के साहित्य में जीवनमूल्य एवं इसकी अद्यतन प्रासंगिकता' विषय पर बतौर वक्ता आमंत्रित।
•बेनी माधव सिंह, पी. जी. कॉलेज,माधवनगर,प्रयागराज के द्वारा दिनांक 5 मई, 2022 को 'कबीरदास की सामाजिक चेतना' विषय पर आयोजित एक दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी में 'कबीरदास की सामाजिक चेतना' विषय पर बतौर वक्ता आमंत्रित।
•केन्द्रीय हिन्दी निदेशालय शिक्षा मंत्रालय ,भारत सरकार के द्वारा पंजाब केंद्रीय विश्वविद्यालय में दिनांक 08 अक्टूबर, 2023 को 'हिंदीतर भाषी हिन्दी नवलेखक शिविर' में 'कहानी लेखन' विषय पर बतौर विशेषज्ञ आमंत्रित।
•नांदी सेवा न्यास, वाराणसी के द्वारा दिनांक 25-26 जून, 2024 को 'सर्जना शिखर :राजेंद्र प्रसाद पांडेय स्मृति समारोह' विषय पर आयोजित दो दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी में 'राजेन्द्र प्रसाद पाण्डेय की काव्ययात्रा' विषय पर बतौर वक्ता आमंत्रित।
•हिंदी विभाग, हिमाचल प्रदेश केंद्रीय विश्वविद्यालय, धर्मशाला द्वारा दिनांक 29-30 जुलाई, 2020 को ‘पूर्वोत्तर का हिंदी साहित्य: स्थिति और संभावनाएं’ विषय पर आयोजित दो दिवसीय अंतरराष्ट्रीय वेबिनार में बतौर विषय विशेषज्ञ आमंत्रित।
•हिन्दी विभाग, नव नालंदा महाविहार, नालंदा एवं भारतीय दार्शनिक अनुसंधान परिषद, नई दिल्ली, के द्वारा 16-17 अप्रैल, 2025 को 'भारतीय ज्ञान परंपरा और भारतीय भाषाएं' विषय पर आयोजित दो दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी में 'श्रीरामचरितमानस में अभिव्यक्त भारतीय ज्ञान परंपरा के सूत्र' विषय पर बतौर वक्ता आमंत्रित।
•भारतीय उच्च अध्ययन संस्थान, शिमला के द्वारा दिनांक 5-6 जून,2025 को 'भारतीय भाषाओं के बीच अनुवाद की समस्याएं: दक्षिण भारतीय भाषाओं में तुलसीदास के रामचरितमानस के अनुवाद की एक केस स्टडी" विषय पर आयोजित दो दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी में 'श्रीरामचरितमानस के तेलुगु अनुवाद:विविध संदर्भ' विषय पर बतौर वक्ता आमंत्रित।
•माधव सदाशिव राव गोलवलकर राजकीय महाविद्यालय, रीवा मध्य-प्रदेश द्वारा दिनांक 7 फरवरी 2024 को "हिन्दी साहित्य" विषय पर बतौर वक्ता आमंत्रित।
• रेडियो वार्ता: प्रसार भारती, आकाशवाणी, बठिंडा से "जी-20 और भारतीय शिक्षा" विषय पर दिनांक 7 सितंबर, 2023 को रेडियो वार्ता प्रसारित।
.पंजाब केन्द्रीय विश्वविद्यालय,शिक्षाशास्त्र विभाग एवं भारतीय सामाजिक विज्ञान अनुसंधान परिषद, नई दिल्ली, द्वारा दिनांक 12-13 नवंबर, 2025 को आयोजित दो दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी में बहुप्रवेश एवं निकास पाठ्यक्रम, मूल्यांकन और शिक्षण शास्त्र विषय पर सत्र की अध्यक्षता।
•श्याम कुमारी स्नातकोत्तर,महाविद्यालय, प्रयागराज के द्वारा 12 अगस्त,2021 को 'विश्व में हिंदी अर्थशास्त्र की दृष्टिकोण से' विषय पर आयोजित एक दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी में 'विश्व में हिंदी अर्थशास्त्र की दृष्टिकोण से' विषय पर बतौर वक्ता आमंत्रित।
•शर्मिला जायसवाल,पी. जी. कॉलेज,बरौत,प्रयागराज के द्वारा दिनांक 3 दिसंबर, 2021 को 'तुलसीदास के साहित्य में जीवनमूल्य एवं इसकी अद्यतन प्रासंगिकता' विषय पर आयोजित एक दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी में 'तुलसीदास के साहित्य में जीवनमूल्य एवं इसकी अद्यतन प्रासंगिकता' विषय पर बतौर वक्ता आमंत्रित।
•बेनी माधव सिंह, पी. जी. कॉलेज,माधवनगर,प्रयागराज के द्वारा दिनांक 5 मई, 2022 को 'कबीरदास की सामाजिक चेतना' विषय पर आयोजित एक दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी में 'कबीरदास की सामाजिक चेतना' विषय पर बतौर वक्ता आमंत्रित।
•केन्द्रीय हिन्दी निदेशालय शिक्षा मंत्रालय ,भारत सरकार के द्वारा पंजाब केंद्रीय विश्वविद्यालय में दिनांक 08 अक्टूबर, 2023 को 'हिंदीतर भाषी हिन्दी नवलेखक शिविर' में 'कहानी लेखन' विषय पर बतौर विशेषज्ञ आमंत्रित।
•नांदी सेवा न्यास, वाराणसी के द्वारा दिनांक 25-26 जून, 2024 को 'सर्जना शिखर :राजेंद्र प्रसाद पांडेय स्मृति समारोह' विषय पर आयोजित दो दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी में 'राजेन्द्र प्रसाद पाण्डेय की काव्ययात्रा' विषय पर बतौर वक्ता आमंत्रित।
•हिंदी विभाग, हिमाचल प्रदेश केंद्रीय विश्वविद्यालय, धर्मशाला द्वारा दिनांक 29-30 जुलाई, 2020 को ‘पूर्वोत्तर का हिंदी साहित्य: स्थिति और संभावनाएं’ विषय पर आयोजित दो दिवसीय अंतरराष्ट्रीय वेबिनार में बतौर विषय विशेषज्ञ आमंत्रित।
•हिन्दी विभाग, नव नालंदा महाविहार, नालंदा एवं भारतीय दार्शनिक अनुसंधान परिषद, नई दिल्ली, के द्वारा 16-17 अप्रैल, 2025 को 'भारतीय ज्ञान परंपरा और भारतीय भाषाएं' विषय पर आयोजित दो दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी में 'श्रीरामचरितमानस में अभिव्यक्त भारतीय ज्ञान परंपरा के सूत्र' विषय पर बतौर वक्ता आमंत्रित।
•भारतीय उच्च अध्ययन संस्थान, शिमला के द्वारा दिनांक 5-6 जून,2025 को 'भारतीय भाषाओं के बीच अनुवाद की समस्याएं: दक्षिण भारतीय भाषाओं में तुलसीदास के रामचरितमानस के अनुवाद की एक केस स्टडी" विषय पर आयोजित दो दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी में 'श्रीरामचरितमानस के तेलुगु अनुवाद:विविध संदर्भ' विषय पर बतौर वक्ता आमंत्रित।
•माधव सदाशिव राव गोलवलकर राजकीय महाविद्यालय, रीवा मध्य-प्रदेश द्वारा दिनांक 7 फरवरी 2024 को "हिन्दी साहित्य" विषय पर बतौर वक्ता आमंत्रित।
• रेडियो वार्ता: प्रसार भारती, आकाशवाणी, बठिंडा से "जी-20 और भारतीय शिक्षा" विषय पर दिनांक 7 सितंबर, 2023 को रेडियो वार्ता प्रसारित।
.पंजाब केन्द्रीय विश्वविद्यालय,शिक्षाशास्त्र विभाग एवं भारतीय सामाजिक विज्ञान अनुसंधान परिषद, नई दिल्ली, द्वारा दिनांक 12-13 नवंबर, 2025 को आयोजित दो दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी में बहुप्रवेश एवं निकास पाठ्यक्रम, मूल्यांकन और शिक्षण शास्त्र विषय पर सत्र की अध्यक्षता।